ବଡ଼ ଠାକୁର , ବଡ ଆଖି , ବଡ଼ ଦାଣ୍ଡ ,କୋଟି ଓଡିଆଙ୍କ ମଉଡମଣୀ ସେ ।ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଲାଗି ହୁଏ 56 ପ୍ରକାର ଭୋଗ। ଭକ୍ତିରେ କିଏ ଚକାଆଖିଆ ତ କିଏ ବଡ଼ଖିଆ ଡାକିଥାନ୍ତି। ସେ ଓଡିଆଙ୍କ ବଡ଼ ଦିଅଁ।ତା’ ରଥ ବି ବଡ଼ ଆଉ ତା’ ରଥରେ ଲାଗୁଥିବା ଦଉଡ଼ି ବି ବଡ଼ । ରଥରେ ଲାଗୁଥିବା ଏହି ଦଉଡ଼ିର ରହିଛି ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ମାହାତ୍ମ୍ୟ । ଶାସ୍ତ୍ର କହେ ତିନି ରଥକୁ ଦଉଡି ସ୍ବରୂପ ବିରାଟ ନାଗ ଓ ନାଗୁଣୀ ଟାଣି ନେଇ ଥାଆନ୍ତି । ଯାହାକି ସାଧାରଣ ଭକ୍ତଙ୍କ ଚର୍ମ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖିବା ଅସମ୍ଭବ।
ତେବେ ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ରଥର ପ୍ରତି ଅଂଶକୁ ଦେବତା ଭାବେ ମନାଯାଏ । କୁହାଯାଏ ରଥଯାତ୍ରାରେ ବିଶାଳ ରଥକୁ ସାରଥୀ, ପାର୍ଶ୍ୱ ଦେବାଦେବୀ, ସଖୀ ମୂର୍ତ୍ତି ଆଦିରେ ଦେବତାମାନେ ରହି ରଥ ନିର୍ମାଣ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାନ୍ତି । ଭକ୍ତ କେବଳ ରଥ ଟାଣିବା କାମ କରନ୍ତି ତାହା ନୁହେଁ। ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ନିର୍ମିତ ବିଶାଳ ରଥ ଗୁଣ୍ଡିଚା ମନ୍ଦିର ଅଭିମୁଖେ ଗତି କରିଥାଏ । ତେବେ ରଥଯାତ୍ରାରେ ରଥରେ ଲାଗୁଥିବା ଦଉଡ଼ିର ରହିଛି ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ମାହାତ୍ମ୍ୟ । ଶାସ୍ତ୍ର ମତରେ , ତିନି ରଥକୁ ବିରାଟ ନାଗ ଓ ନାଗୁଣୀ ଟାଣି ନେଇ ଥାଆନ୍ତି । ଯାହାକି ସାଧାରଣ ଭକ୍ତଙ୍କ ଚର୍ମ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖିବା ସମ୍ଭବ ହୋଇ ନ ଥାଏ ।
ତେବେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଚୂନରା ସେବାୟତଙ୍କ କହିବା ଅନୁସାରେ, ପ୍ରଭୁ ବଳଭଦ୍ରଙ୍କ ରଥକୁ ବାସୁକି ନାଗ, ଦେବୀ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ରଥକୁ ସ୍ଵର୍ଣ୍ଣଚୁଡ ନାଗ ଓ ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ରଥକୁ ଶଙ୍ଖଚୁଡ ନାମକ ନାଗ ସ୍ବର୍ଗରୁ ଆସି ରଥ ଦଉଡ଼ି ଆକାର ଧାରଣ କରି ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ରଥ ତ୍ରୟକୁ ଆଡ଼ପ ମଣ୍ଡପ ଅଭିମୁଖେ ଟାଣି ନେଇଥାନ୍ତି । ଶାସ୍ତ୍ରରେ ବର୍ଣ୍ଣନା ଅନୁଯାୟୀ, ଯେଉଁ ଭକ୍ତ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ରଥଯାତ୍ରାରେ ସାମିଲ ହୋଇ ରଥ ଟାଣିଥାନ୍ତି ସେମାନେ 84 ଯୋନି ଜନ୍ମ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରିବା ଶହ ଅନେକ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରିଥାନ୍ତି
ରଥଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ହେଉଥିବା ଦଉଡି଼ ପୁରୀର ସାକ୍ଷୀଗୋପାଳରେ ଥିବା ଓଡ଼ିଶା କତା ଶିଳ୍ପ ନିଗମ ଯୋଗାଇ ଆସୁଛି । ପ୍ରତିବର୍ଷ ତିନି ରଥ ପାଇଁ 14ଟି ଦଉଡି ଆସିଥାଏ । ପ୍ରତି ରଥରେ 4ଟି ଲେଖାଏଁ ଦଉଡ଼ି ରଥ ଟାଣିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର ହୋଇଥାଏ । 2ଟି ଦଉଡି ଅଧିକ ରଖାଯାଇଥାଏ । ଏହି ଦଉଡି଼ ନିର୍ମାଣ ଶୈଳୀ ଅନ୍ୟ ଦଉଡି଼ ଅପେକ୍ଷା ଭିନ୍ନ ଓ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର । ସମ୍ପୂର୍ଣ ନଡ଼ିଆ କତାରେ ଏହି ଦଉଡି଼ ନିର୍ମାଣ ହୋଇଥାଏ । ହବିସାନ୍ନ କରି ଏହି ରଥର ଦଉଡି ନିର୍ମାଣ କରାଯାଏ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦଉଡି଼ 220 ଫୁଟ ଲମ୍ବ ଓ 8 ଇଞ୍ଚ ଗୋଲେଇ । ଏହା ବେଶ ଦୃଢ଼ ଓ ଶକ୍ତ । ତେବେ ପୂର୍ବରୁ ସୁଦୂର କେରଳରୁ କତା ଦଉଡି଼ ରଥ ପାଇଁ ଆସୁଥିଲା । ଗତ 10 ବର୍ଷ ହେବ ତାହା ବନ୍ଦ ହୋଇ ଯାଇଛି । କେରଳ ପରିବର୍ତ୍ତେ ପୁରୀ ସାକ୍ଷୀଗୋପାଳରେ ଥିବା ଓଡ଼ିଶା କତା ନିଗମ ପ୍ରତିବର୍ଷ ନୁଆ ଦଉଡି଼ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ପ୍ରଶାସନକୁ ଯୋଗାଉଛନ୍ତି ।
64 Total Count